ریحانه الرسول

 فراز بعدی دعای مکارم اخلاق:

12.مكارم و محاسن اخلاقي
- مقصود از معالي اخلاق؛
- تقدم مكارم اخلاقي بر محاسن اخلاقي؛
- تأثير مكارم اخلاق بر زندگي دنيوي؛
- كرامت بجا و نابجا؛
- مصونيت از فخر فروشي:
از جمله صفات بسيار مذموم در آيين اسلام «خود برتر بيني» و مباهات نمودن به مردم است. امام علي (ع) فرمودند: «دو چيز است كه مردم را به مسير هلاكت سوق مي دهد: ترس از فقر و تهيدستي و فخر فروشي به مردم.)

...

yle="color: #ff0000;">تواضع هنگام بزرگي
- تواضع در موضع رفعت؛
- تفاوت هاي عزت باطني و ظاهري؛
- بيماري كبر: پرهيز از كبر در عين عزت نفس؛ راه هاي جلوگيري از كبر:
1- از خداوند بخواهد كه او را پيش نفس خودش كوچك و ذليل نمايد تا به موازات عزت ظاهري، ذلت باطني را در خود احساس كند. و اين دو به موازات يكديگر در وجودش استقرار باشد.
2- از نيروي خرد و عقل، آنطور كه بايد استفاده كند، و با راهنمايي آن خط مشي خود را در ايام عز ظاهري ترسيم نمايد.

14. هدايت صالح
- نياز انسان به هدايت تشريعي؛
- نياز انسان به حكومت؛
- عدم كفايت قوانين بشري؛
- سرچشمه قوانين در اسلام:
قانونگذار در اسلام، خداوندي است كه بشر را آفريده و مي داند كه چه آفريده و مخلوقش داراي چه مزايا و خصوصياتي است و به صلاح و فسادش احاطه و آگاهي كامل دارد. هدف باري تعالي در قانونگذاري هدايت مردم و ارائه راه سعادت آنان است. خداوند مي خواهد با تعاليم خود بشر را انسان سازد و استعدادهاي نهفته اش را از قوه به فعليت بياورد و موجبات تعالي و تكامل او را از جميع جهات فراهم سازد.

15. پايداري در مسير حق
- صراط مستقيم؛
- چرايي طلب هدايت به صراط مستقيم توسط ائمه؛
- ضرورت استقامت علاوه بر شناخت؛
- علل عدم استقامت بر صراط مستقيم:
1- ضعف ايمان؛
2- ظاهر بيني:
كثرت جمعيت در پيمودن راه باطل و قلت افراد در راه حق موجب مي شود كه افراد ظاهربين تحت تأثير قرار گيرند، حق را ترك گويند و از پي اكثريتي بروند كه راه باطل در پيش گرفته و به خطا مي روند.

16. نيت رشيد
- نيت، واسطۀ علم و عمل؛
- معناي نيت رشيد؛
- نمونه هاي از نيت رشيد و غير رشيد:
نيت امام علي (ع) در حمله به آنان كه در صحنه جنگ جمل گرد آمده بودند نيتي بود رشيد و مسبوق به علم و آگاهي، نيتي بود بر وفق حق و حقيقت و خلاصه، نيتي بود كه در درستي آن كمترين شك و ترديدي وجود نداشت. امام علي (ع) فرمودند: آگاه باشيد كه شيطان حزب خود را گرد آورده و سوار و پياده خويش را به كار گرفته اما من در اعمال خود، آگاه و بصيرم، نه خودم خويشتن را به اشتباه افكنده ام و نه ديگري مرا به خطا و اشتباه انداخته است.

17. تقاضاي طول عمر مشروط
- گستره فعاليت شيطان؛
- دامهاي شيطان:
1- هواي نفس و آرزوهاي طولاني؛
2- خشم و شهوت.
- راه هاي مبارزه با غضب و شهوت؛
- توبه راه فرار از شيطان:
خداوند مهربان در مقابل وسوسه هاي شيطان درِ توبه و استغفار را به روي مردم گشوده و به آنان وعده عفو و مغفرت داده است تا گناهكاران هرگز مأيوس نشوند و خويشتن را از فيض باري تعالي بي نصيب نپندارند.

18. اصلاح خصلت هاي ناپسند
- حب ذات مانع مشاهدۀ خصلت هاي ناپسند؛
- راههاي شناخت عيب ها؛
- تبديل عيب هاي مورد ملامت به نيكي؛
- لزوم پرهيز از ملامت كردن؛
- تكميل مكارم اخلاق؛
- مراتب داشتن صفات خوب:
صفات حميده و سجاياي پسنديده داراي مراتب و درجات متفاوتي است، و انسان هاي عالي قدر به هر نسبت كه از جهت معنوي مقام رفيعتري دارند، به همان نسبت از بزرگواري و كرامت اخلاقي بالاتري برخوردارند.

19. درخواست تبديل دشمني به محبت
- حب و بغض الهي؛
- برخي از مصاديق الهي:
1- جهاد كنندگان در راه خدا؛
2- توبه كنندگان؛
- برخي از مصاديق بغض الهي:
الف) خودداري از انجام وظيفه؛
ب) ناآگاهي از معارف اسلام؛
ج) افساد و نمامي.
- معيار دوستي ها و دشمني ها؛
- منشأ دشمني با امام سجاد (ع)؛
- تبديل دشمني ها به دوستي توسط خداوند:
در قرآن شريف خاطر نشان گرديده است كه: (خداوند است كه دل هاي مؤمنين را به هم مهربان نموده است و اي پيامبر! اگر تمام آنچه كه در زمين است انفاق مي نمودي، نمي توانستي پيوند محبت و دوستي در دل ها ايجاد نمايي. ولي خداوند بين آن ها الفت برقرار كرد كه او عزيز و حكيم است.) افراد بسياري بودند كه با رسول گرامي (ص) و امامان دشمني داشتند اما خداوند مقلب القلوب از طريق مختلف روحيه دشمنان را تغيير مي داد يعني عداوتشان به محبت تبديل مي شد.

فراز بعدی دعای مکارم اخلاق:

8.غنا و وسعت رزق
الف) ضرورت تلاش براي تأمين نياز؛
- درجات فقر و غنا؛
- فقر ممدوج و فقر مذموم؛
- غناي ممدوح و مذموم.
ب) وسعت رزق:
پرهيز از تنگ گرفتن رزق خانواده براي افراد متمكن: در روايات اولياي گرامي اسلام تأكيد شده است كه افراد متمكن در زندگي خانواده خود سختگيري ننمايند. پيغمبر اكرم فرمودند: كسي كه وسعت مالي دارد و داراي تمكن است ولي بر خانواده خود سخت بگيرد و آنان را از زندگي مرفه محروم دارد از ما نيست و به ما بستگي ندارد. حضرت رضا (ع) مي فرمايد: بر صاحبان نعمت واجب است كه بر خانواده خود توسعه دهند و به زندگي آنان گشايش بخشند.
- بي اعتنايي به اموال ثروتمندان: خداوند در قرآن فرموده است: (چشمان خود را به اموال و زينت هاي دنيوي كه به كفار اعطا نموده ايم مگشاي كه اين ثروت و سرمايه را به منظور آزمايش و امتحانشان داده ايم، و رزق و روزي پروردگارت بمراتب بهتر و عالي تر است و همواره باقي و برقرار خواهد بود.) پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد: كسي كه چشم خود را براي نگاه كردن به اموال و ثروت ديگران بگشايد، اندوهش طولاني خواهد بود و غيظ و غضبش هرگز شفا مي يابد.

...

9.عزت و نه تكبر

10.بندگي
- بندگي و پرستش در قرآن؛
- انواع سجده بر خدا؛
- نبوت و جهت دهي به عبادت؛
- مقام رفيع عبوديت؛
- بندگي و رهايي از هوي پرستي؛
- تضاد عبوديت با عجب؛
- حقيقت عجب؛
- آثار رواني عجب؛
- عجب در نيكان و بدان:
گاهي پاكان و نيكان در عبادت دچار عجب مي شوند، خود را از پروردگار طلبكار مي پندارند؛ اما گاهي شخص گناهكار در اعمال نارواي خود دچار اعجاب مي شود و چنان به خواب غفلت فرو مي رود كه گمان مي كند اعمالش صحيح و بر وفق واقع و حقيقت است. از اين رو به فكر اصلاح خود نمي افتد.

11.احسان و شرايط قبول آن:
- معني صدقه جاريه؛
- احسان، يكي از تمايلات عالي انسان؛
- انواع احسان به ديگران؛
- منت، تباه كننده خيرات:
امام سجاد (ع) مي گويد: خداوندا! خوبي و خيري را كه با دست من به جريان مي اندازي با منت گزاران محو و نابود منما.) آيين مقدس اسلام نحو و شرافت مسلمانان را بسيار محترم شمرده و پر ارج و ؟؟است به همين اساس كسي كه با خدمت خود نسبت به دريافت كننده منت مي گذارد با اين عمل به عزت و شرف او ضربه مي زند و خداوند چنين صدقه اي را هرگز نمي پذيرد.

فراز بعدی دعای مکارم اخلاق:

4.بهترين نيت
- اهميت نيت؛
- نيت پليد در عبادت:
نيت پليد در عبادت همان ريا است. يعني نيت آلوده و پليد در عبادت همانند بندگي رياكاران است. كسي كه بخواهد عبادت صحيح انجام دهد بايد عبادت را براي خدا و بر قصد قربت به عمل آورد؛ اما ممكن است يك نفر براي جلب توجه مردم و نفوذ در افكار آنان و براي اينكه مردم درباره او بگويند مرد خوبي است. عبادت كند.

5.بهترين عمل
- ملاك خوب بودن عمل؛

...

- اهميت و جايگاه عمل؛
- ضرورت اولويت بندي در اعمال؛
- نيكي ملاك برتري اعمال خوب نسبت به يكديگر؛
- دشواري حفظ عمل خوب:
انجام عمل خالصانه مشكل است و حفظ خلوص نيت بسي مشكلتر. گاهي حس خودخواهي اعمال پاك و مقدس ما را آلوده مي كند و آنچنان ما را به راه بدبختي سوق مي دهد كه به جاي دريافت پاداش از آن كارهاي نيك دچار عذاب و كيفر مي شويم.

6.تكميل نيت
- علائم و آثار تكميل نيت:
1) خلوص؛
2) علاقه به همراهي با نيكوكاران؛
3) برخورداري از توفيق الهي؛
4) بهره مندي از قلب سليم: امام صادق (ع) فرموده: «كسي كه نيت صادقانه و پاك دارد، صاحب قلب سليم است؛ زيرا سالم ماندن قلب از خاطرات زشت و انديشه هاي ناروا به اين است كه نيت ما در جميع شوون براي خدا باشد و در قرآن كريم آمده كه در قيامت مال و اولاد به آدمي نفعي نمي رسانند، تنها قلب سليم است كه مي تواند موجب نجات انسان ها شود و آنان را از خطرات و عذاب بزرگ قيامت رهايي بخشد.»
- تصحيح يقين؛
- برخي از نشانه هاي يقين:
1- عدم جلب رضايت مردم درازاي غضب الهي؛
2- زهد ورزيدن: يكي از علائم يقين، ناچيز شمردن امور مادي و رهايي از قيد و بندهايي است كه دنياپرستان خود را اسير آن ها نموده و از درك كمالات واقعي محروم مانده اند.
- ضرورت مراقبت از يقين؛
- درخواست اصلاح نفس
- ضرورت استمداد از خدا براي اصلاح مفاسد؛
- افساد به اسم اصلاح: بعضي از انسان ها صلاح و فساد واقعي را مي شناسند، ولي بر اثر سوء نيت و اطاعت از تمايلات نفساني حقيقت را وارونه جلوه مي دهند، و موجب تحير و احياناً گمراهي مردم مي گردند. امروزه نيز منافقين هستند كه چون جريان صحيح و اوضاع ثمربخش را بر وفق تمايل شخصي خود نمي دانند، براي اينكه آن را متوقف نمايند، افساد مي كنند و كارهاي نادرست خود را اصلاح مي خوانند.

7.خدا و كفايت امر بندگان
- قيامت و كارهاي مورد پرسش؛
- مهمترين سؤالات قيامت:
1. جواني؛ 2- عمر؛ 3- كسب مال؛ 4- صرف مال.
- صرف عمر در راه هدف خلقت:
- عبادت: هدف خلقت؛
- ثمره عبادت رسيدن به اعلا عليين:
قرآن كريم مي فرمايد: (مرا عبادت كنيد كه عبادت من صراط مستقيم و راه صلاح و فلاح و رستگاري است).
پس مي توانيم بگوييم كه خداوند انسان را نيافريده، مگر براي پيمودن صراط مستقيم، خواه صراط مستقيم از نظر عبادت خدا باشد و خواه از نظر اطاعت باري تعالي. پيمودن صراط مستقيم، مايه تعالي و وسيله آشكار شدن كمالات معنوي و استعدادهاي دروني است و آدمي را به اعلا عليين مي برد. قرآن مي فرمايد: (و ما انسان را در بهترين سازمان آفريده ايم.) اگر اين سازمان قابل و لايق، در راه مستقيم به كار افتد، حتماً به عالي ترين مقام، يعني به اعلي عليين مي رسد، اما اگر از صراط مستقيم، منحرف گردد و به كجروي گرايش يابد به پست ترين وضعيت سقوط مي كند.

فراز بعدی دعای مکارم اخلاق:

2.درخواست ايمان كامل
- جايگاه عمل در ماهيت ايمان؛
- تفاوت ايمان و اسلام؛
- انگيزه اسلام ظاهري؛
- تفاوت هاي مؤمن و منافق؛
- چرايي ضرورت تسليم مطلق در برابر خدا؛
- روايات در باب ايمان كامل؛
- راه نيل به ايمان كامل؛
- برخورداري از چهار معرفت:

...

1) معرفت خدا؛
2) شناخت سرمايه هاي الهي در انسان؛
3) شناخت خواسته هاي خدا از انسان؛
4) دانستن آنچه انسان را از دين حق بيرون مي برد.
شناخت اراده الهي در خلقت بشر، علم سوم است كه در حديث امام كاظم (ع) ذكر شده است. اگر كسي اراده باري تعالي را از راه قرآن تشخيص دهد و بر طبق آن عمل نمايد به ايمان كامل نايل مي گردد، ولي بايد توجه داشت چه هواي نفس در هر انساني دشمني است بسيار قوي و خطرناك، آدمي را از صراط مستقيم منحرف مي كند نه تنها راه كمال ايمان را به روي انسان مي بندد، بلكه ممكن است ايمان را بربايد و آدمي را بي دين سازد.

3.قدر و منزلت يقين
وَاجْعَل يَقيني اَفْضَلُ اليقين
بار الها! يقين مرا برترين و بالاترين يقين ها قرارده.

پیوند: http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=33288

كتاب حاضر به همت پژوهشكده باقر العلوم (ع) توسط دكتر حسين سوزنچي تلخيص شده و براي اولين بار در بهار 1387 در تيراژ 3000 نسخه چاپ و در اختيار جامعه فرهنگي كشور قرار گرفت.

اين كتاب داراي يك پيش گفتار در هفت بند در مورد شيوه تلخيص كتاب و همچنين داراي متن كامل دعاي مكارم اخلاق صحيفه سجاديه مي باشد.
اين اثر شامل يك مقدمه و 89 فصل مي باشد. كه بيستمين دعاي صحيفه سجاديه شامل سي بخش را به طور مجزا بيان نموده است.

1.صلوات
پيرامون صلوات دو مطلب قابل بحث است:
1- مشروعيت دعا؛
2- فلسفه صلوات قبل از دعا: در بين تمام دعاها، دعايي كه قطعاً مستجاب مي شود، صلوات است، يعني اينكه انسان بگويد: اللَّهُمَ صَلَّ عَلَي مُحَمَّدٍ وآله. امام صادق (ع) مي فرمايد: وقتي يكي از شما در پيشگاه خداوند دعا مي كند، البته تقاضاي خود را با صلوات بر پيامبر آغاز كند؛ چه آنكه درود بر پيامبر، مقبول درگاه الهي است و خداوند چنين نمي كند كه دعايي را كه شامل چند مطلب است و با صلوات بر نبي آغاز شده قسمتي را بپذيرد و قسمت ديگر آن را رد كند.